TPMM Historia

Historia Towarzystwa Przyjaciół Mińska Mazowieckiego 

Nasze stowarzyszenie jest jedną z najstarszych tego typu organizacji na wschodnim Mazowszu. Do życia zostało powołane 6 maja 1962 r. Formalna rejestracja nastąpiła zaś w dniu 10 czerwca tego roku. Inicjatorami utworzenia Towarzystwa było grono miejscowej inteligencji, głownie nauczycieli i pasjonatów historii naszego miasta.  

Warto dodać, iż w okresie II Rzeczypospolitej, w 1938 r. na terenie Mińska działało stowarzyszenie o nazwie Towarzystwo Przyjaciół Mińska. Jest ono wzmiankowane w źródłach archiwalnych. Niestety do tej pory nie udało się natrafić na szersze informacje o przejawach jego aktywności. Niemniej TPMM odwołuje się także do międzywojennej tradycji tej instytucji społecznej.

Dlaczego powstało?

Inicjatywa zawiązania TPMM wynikała z konieczności ożywienia zainteresowania mińszczan przede wszystkim przeszłością miasta i powiatu mińskiego oraz włączenia szerokich grup społecznych w działania o charakterze kulturalnym. Miejscowa inteligencja miała świadomość, że brak publikacji o dziejach miasta i najbliższej okolicy był poważnym problemem w dziele rozbudzania wiedzy na ten temat. Wówczas, w latach 60. niewiele wiedziano o przeszłości, zwłaszcza, że dawna, przedwojenna elita nie mogła z przyczyn politycznych dojść do głosu. Trudny okres powojenny, stalinizacja nie sprzyjały odkrywaniu kart historii, stąd ożywienie nastąpiło dopiero w latach 60. XX wieku.

Pierwsza inicjatywa.

W początkowym okresie działalności skupiono się na  zorganizowaniu sesji popularnonaukowej z okazji stulecia wybuchu Powstania Styczniowego, której pokłosiem było wydanie materiałów na ten temat. Towarzyszył temu szereg inicjatyw kulturalnych.

Dalsze działania w PRL

Dużą aktywność TPMM osiągnęło w latach 70. W związku z jubileuszem 550-lecia istnienia Mińska (1971 r.) nasz stowarzyszenie wspólnie z Mazowieckim Ośrodkiem Badań Naukowych im. Stanisława Herbsta zorganizowało pierwszą sesję naukową na temat dziejów miasta. Jej pokłosiem była jedyna, jak dotąd, monografia miasta pt. Dzieje Mińska Mazowieckiego 1421-1971 (red. Józef Kazimierski). 

Wielkie zasługi na rzecz podtrzymywania wiedzy o historii, tradycji i kultury ma Leokadia Sadomska – pierwsza długoletnia prezes naszej organizacji. Za jej prezesury członkowie TPMM ożywili działalność  stowarzyszenia między innymi poprzez liczne prelekcje, zwłaszcza o tematyce historycznej i kulturalnej. Wśród prelegentów wyróżniali się: Wacław Pieńkowski, Stanisław Głowacki i Stanisław Zwierz. W 1973 r. odnowiono nawiązane w 1962 r. kontakty z Instytutem Języka Polskiego PAN, a zwłaszcza z Barbarą Falińską, współpracującą z Marią Bojanek, członkiem TPMM, prowadzącą sekcję gwaroznawczą w stowarzyszeniu. Rozpoczęto również cykle spotkań z pisarzami, między innymi z Tadeuszem Chróścielewskim. Prężnie działała także sekcja plastyczna.

W latach osiemdziesiątych z uwagi na trudną sytuację polityczną w kraju w TPMM nastąpił kryzys, który pod koniec tego dziesięciolecia pogłębił się na tyle, że w 1991 r trzeba było reaktywować działalność stowarzyszenia.

Intensywna praca od lat 90.

Motorem zmian okazała się osoba mińskiego burmistrza Zbigniewa Grzesiaka. Jego wsparcie doprowadziło do ścisłej kooperacji władz TPMM z władzami miasta. Dzięki pomocy materialnej samorządowców udało się rozwinąć na szeroką skalę naszą aktywność.

W 30-lecie działalności, w 1992 r. rozpoczęto wydawanie „Rocznika Mińskomazowieckiego” – najlepszego i jedynego przez długi czas wydawnictwa przedstawiającego historię i teraźniejszość naszej „małej ojczyzny”. Do 2016 r. ukazały się 24 tomy tego czasopisma. To w tym okresie wydano także gros naszych publikacji, odkrywając białe plamy lokalnej historii, związanej choćby z Armią Krajową czy Bitwą Warszawską. Działalność wydawniczą połączono z budowaniem pomników i stawianiem tablic, upamiętniających ważne wydarzenia i mińskich bohaterów. 

Jednocześnie TPMM przywróciło zbiorowej pamięci wspomnienia i twórczość literata Tadeusza Chróścielewskiego oraz popularyzowało miejscowego poetę Krzysztofa Szczypiorskiego. Równolegle, ponieważ w gronie członków TPMM znajdowało się wielu kolekcjonerów starych pocztówek, w 2000 r. wydano pierwszy album o mieście, niezwykle ciekawy ze względu na to, że składają się na niego pocztówki. (Mińsk Mazowiecki na dawnej pocztówce). Pieczę nad naszym stowarzyszeniem miał wówczas prezes Janusz Kuligowski, który wraz z grupą innych entuzjastów, m.in. Mariuszem Dzienio, nadali zdecydowany historyczny charakter działaniom TPMM.

W nowym tysiącleciu

Wraz z odejściem J. Kuligowskiego w 2008 r. i objęciem prezesury przez Tomasza Adamczaka nastąpiła znacząca modernizacja i unowocześnienie naszych działań. Podniósł się poziom graficzny naszych publikacji, powstała strona internetowa, jesteśmy aktywni na Facebooku. Ogromnym sukcesem stało się, dzięki wspólnym wysiłkom, wydanie albumu pt. Mińsk na dawnej fotografii, który prezentuje zdjęcia pochodzące z naszych zbiorów.

W tym czasie za sprawą TPMM wprowadzono również do lokalnej narracji historycznej problematykę komunistycznych i sowieckich represji na ludności miasta oraz tematykę żydowską. Przywrócono także pamięć o istnieniu dawnego miasta Sendomierza. Dzięki prężnym działaniom możemy pochwalić się także sukcesem związanym z coroczną kwestą cmentarną i renowacją nagrobków. Z wielkim zainteresowaniem spotkała się również idea reaktywacji organizowania wycieczek po regionie Lubelszczyzny, Mazowsza i Podlasia.

Prężna działalność TPMM, tak dobrze widoczna w ciągu ostatniej dekady, spowodowała, iż stało się ono istotną placówką w krajobrazie kulturowym miasta i powiatu mińskiego.